آنالیز رسانه

گام آخر

رسانه و رفتار

رفتار بشر از کجا نشات می گیرد؟ ریشه های تصمیم افراد چیست و چرا سلایق افراد فرق می کند؟ اینها سوالاتی هستند که ریشه در نحوه یادگیری افراد دارند. اساسا یادگیری منشا تمام رفتارهای موجودات زنده است که خود ریشه در نحوه ادراک و ابزارهای ورودی و پردازشگر دارند. در این میان تشکیل حافظه مختص موجودات در سطح عالی است که می توان آن را عامل متمایز کننده دانست که فرآیند یادگیری را برای آنها سهل و آسان می نماید.

همانگونه که قبلا اشاره شد، خروجی هر عامل یادگیرنده مستقیما متاثر از ورودی های آن عامل است که از طریق حسگر ها از عالم خارج دریافت می شود. مغز انسان به عنوان پردازشگری متوقف ناشدنی بطور پیوسته در حال گرد آوری و پردازش اطلاعات حاصله از ارگانهای داخلی و محیط پیرامونی است. این خصیصه از مغز انسان دستمایه ای کاربردی برای رسانه هایی است که مستقیما با هدف کنترل رفتار های جوامع تشکیل شده اند. این رسانه ها با قرار گرفتن در کانون های توجه اهداف و سیاست های خویش را دایما خوراک ذهن مخاطبان کرده و گاها بازخورد های اجتماعی را ثبت و ضبط می نمایند.

این بازخوردها به شیوه های مختلف گردآوری می شوند که از جمله آنها می توان به مصاحبه، مشاهده، و یا در شکل جدید تر آن بازخورد رسانه اشاره کرد. برای مثال برنامه «نوبت شما» در شبکه بی بی سی، نمونه ای از سیستم بازخورد رسانه ای است که با بازپخش فوری بازخوردهای مخاطبان «تاثیر محتوا» را شدت بخشیده و درواقع یک روند تکرار در اطلاعات داده شده را پایه ریزی می نماید. همانطور که در گام اول اشاره شد مغز ها هر روز شستشو می شوند! تکرار اطلاعات از منابع مختلف و با اقوال مختلف نقش کاتالیزور شستشوی مغزی را فراهم می نماید. در شکل زیر الگوریتمی ابتدایی از نحوه عملکرد یک عامل ساده را مشاهده می نمایید.


سخن آخر:

رسانه و تمام شریانهای آن مهم ترین عامل تعیین رفتار عمومی و اجتماعی افراد است. انسان ها اطلاعاتی را دریافت می کنند که رسانه ها تزریق می کنند و خروجی رفتار انسانها حاصل ورودی ادراکات و حسگر هایشان است.

 

نظرات (0) کلیک ها: 3298

آنالیز رسانه

گام سوم

رسانه شناسی از دیدگاه Cognitive Science

یکی از ترسهای همگانی در قرن بیست ویکم، نابودی مفهوم فضای خصوصی است. با ورود تکنولوژی های بسیار پیشرفته، تنها فضای خصوصی افراد محدوده چند سانتی متری درون مغز آنهاست. تجاوز به حریم شخصی افراد تا آنجا پیش رفته که حتی سران سیاسی در بالاترین رده ها نیز از داشتن این حریم محروم و مغموم شده اند. اما این وضعیت اسفناک با سرعت بیشتری در حال پیشروی است و به زودی شاهد ورود تکنولوژی های جدیدی خواهیم بود که حتی فضای امنیتی ذهن افراد نیز به خطر خواهد افتاد.

سیر تاریخی تکامل رسانه از دیدگاه علوم شناختی را می توان حرکت از عوامل بیرونی تا حرکت به عوامل درونی ترسیم کرد. اگرچه تقلیل ماهیت انسانی به نمودارها، شکل ها و فرمولهای ریاضی در عصر حاضر فاقد اعتبار علمی است، با این حال برای توصیف هرچه بهتر موضوع ناگذیر از آن هستیم. در شکل زیر انسان به عنوان یک عامل هوشمند پردازش اطلاعات در نظر گرفته شده است که اطلاعات ورودی خویش را باتوجه به عامل «جلب توجه» از کانال «رسانه» با ابزار «حسگر ها» دریافت کرده و پردازش می نماید.

در سالهای نه چندان دور مهمترین عامل انتقال اطلاعات, قرار دادن آن در کانون های توجه (Attention Point) بود. روشی که در آن جارچی ها با صدای بلند متنی را در ملا عام می خواندند و یا با ساخت شایعه های جذاب اطلاعات را به سبک اغراق آمیز آراسته و در کانون توجه قرار می دادند. این روش همچنان یکی از روشهای کاربردی است که مخصوصا در صنعت تبلیغات کاربرد فراوان دارد.

با رشد صنعت چاپ، انقلاب عظیمی در عرصه پراکنده سازی اطلاعات(Broadcasting) رخ داد. اما این سیستم دارای باگ ها و نقاط ضعف فراوانی بود که از جمله آنها می توان به یک طرفه بودن ارتباط، مشکل خواندن در مخاطبان و یا به اندازه کافی جذاب نبودن اطلاعات اشاره کرد. چرا که سیستم توجه انسان بیشتر معطوف به حرکات بصری و صداهای اطراف است تا مطالب صامت.

رادیو و تلویزیون بزرگترین گام بشر در عرصه فناوری رسانه است که به علت دارا بودن جذابیت حرکتی و صوتی بیشترین تاثیر را در مخاطبان رسانه دارند. با وجود فرا رفتن بشر از دنیای ارتباط یک طرفه این دو رسانه هنوز در راس شریانهای اطلاعاتی قرار دارند که حتی شریانهای دوجانبه ای مثل اینترنت هم توانایی رقابت با این دو رسانه کبیر را ندارند.

گام سوم و آتی فناوری های رسانه ای، دقیق ترین و مهم ترین جنبه انسان یعنی ورود کامل به دنیای درونی و ذهنی افراد را مورد هدف قرار داده است. در این روش که با استفاده از ابزارهای بسیار پیچیده انجام می شود، دانشمندان با شناسایی شیوه عملکرد ذهن افراد نقشه های عملکردی ذهن را ترسیم می نمایند و به زودی شاهد ابزارهای رسانه ای جدیدی خواهیم بود که فرار از سیطره کنترل آنها تقریبا ناممکن است.

 

نظرات (0) کلیک ها: 3383

آنالیز رسانه

گام اول

هدف شناسی رسانه

همانگونه که در مقدمه اشاره شد، شریانهای رسانه ای با اهداف و سیاست های خاصی وارد عرصه رقابت رسانه ای می شوند که در این میان برخی با اهداف کاملا آشکار و برخی با هدف های پنهان سعی در جلب و ترغیب مخاطب به منش فکری آن رسانه خاص دارند. در این بخش مروری بر روشها و تکنیک های بازشناسی هدف های رسانه ای خواهیم داشت.

1-     مغز شما هر روز شستشو می شود: مغز انسان به عنوان یک آمارگر حساسیت خاصی به تکرار مفاهیم و اطلاعات ورودی از خود نشان می دهد و در صورت تکرار بیش از حد اطلاعاتی خاص، حتی اگر اطلاعات مورد نظر غیر واقعی و دروغی باشد برای مغز تبدیل به واقعیت می شود. برای مثال اگر فردی را بارها و بارها با نام خاصی بجز نام اصلی خودش صدا بزنیم، فرد نام اصلی خویش را فراموش کرده و یا دچار بحران هویتی می شود! پس اگر در رسانه ای اطلاعاتی خاص بصورت مداوم تکرار می شود به راحتی می توان هدف رسانه را مورد شناسایی قرار داد.

2-     ما ابر رسانه ای حرفه ای هستیم: اگر چه گام اول، بسیار ساده به نظر می رسد، با این حال ابر رسانه ها پا را از این فراتر گذاشته اند و سیم کشی شریانهای اطلاعاتی خویش را از مسیرهای پیچیده تری چون احساسات آدمی گذرانده اند. وقتی مفاهیم و اطلاعات خام با احساسات و عواطف انسانی ترکیب می شود، همیشه رای نهایی به نفع اطلاعات خوشآیند صادر خواهد شد نه منطق محض!!! در یک آمار گیری معلوم شده است که حتی بیش از 80 درصد دانشحویان مقاطع تحصیلی حرفه ای نیز از ادراک مفاهیم محض منطق دچار مشکل هستند.

3-     بی طرفه یکجانبه!: رسانه های حرفه ای سعی در لاپوشانی مقاصد و سیاست های خویش دارند. یکی از این راهها سعی در نمایش بی طرفی است. اما با نگاهی دقیق تر به سادگی می توان این اهداف را کشف و پیگیری کرد. همانطور که در گام دوم ذکر شد، انسان ها به طور ناخودآگاه تحت تاثیر عواطف قرار دارند و گریز از این سد برای رسیدن به تفکر آزاد گامی است بس دشوار. برای مثال در یکی از رسانه های خبری که به شدت اعلام بی طرفی می نماید، پس از پخش اخبار ناگوار مربوط به صاحبان آن رسانه، بلافاصله خبری با محتوای بسیار ملایم که عواطف انسانی را تحت تاثیر قرار می دهد را برای کاهش اثر خبر قبلی پخش می نمایند.

4-     شما نمی بینید، اما پردازش می کنید!!!:پردازش اطلاعات بصری در مغز انسان در کمتر از 20 میلی ثانیه صورت می گیرد اما برای ادراک کامل تصویر ذهن ما نیازمند تمرکز بر روی آبجکت مورد نظر است. رسانه های تصویری گاها از این موضوع استفاده کرده و برای جلب توجه مخاطبان به موضوعی خاص برای مثال در هر 20 فریم یک تصویر را جاسازی می نمایند. و از آنجایی که سرعت پخش فریم ها بالاست: «شما نمی بینید، اما پردازش می کنید!»

نظرات (0) کلیک ها: 3262

آنالیز رسانه

گام دوم

آنالیز محتوای رسانه

محتوای رسانه شامل مجموعه اطلاعاتی است که بر اساس سیاست ها و هدف ها برای مخاطب گرد آوری و یا تولید شده است. همانگونه که قبلا اشاره شد, اطلاعات به خودی خود تولید می شود اما انتقال اطلاعات از مبدا به مقصد ما حصل فرآیندی بسیار پیچیده است که شامل بر تهیه، پردازش و ارایه می باشد.

تهیه اطلاعات نیز دقیقا در راستای هدف و سیاست رسانه صورت می گیرد. بدین معنا که برای مثال یک روزنامه سیاسی وقت و انرژی برای گرد آوری اطلاعات فیزیک کوانتوم نمی گذارد و از طرفی اطلاعات گردآوری شده در حوزه سیاست نیز اطلاعات مطلوب حزب، گروه و یا جناح صاحب رسانه است.

در زمینه پردازش اطلاعات، اولین نکته ای که باید به آن اشاره نمود این است که در دهکده جهانی، اطلاعات خام به ندرت یافت می شود. بدین معنا که اطلاعاتی که در نهایت به دست مخاطب می رسد معمولا از مراحل مختلف پردازش می گذرد. به مثال زیر توجه کنید:

اطلاعات خام: حمید در سن 85 سالگی به مرگ طبیعی درگذشت. دارایی او در پایان زندگی اش 100 ریال بود.

اطلاعات پردازش شده:

منفی: حمید در سن 85 سالگی در فقر کامل در گذشت.

مثبت: حمید در سن 85 سالگی به مرگ طبیعی در گذشت.

همانطور که مشاهده می کنید با حذف و یا دستکاری اطلاعات خام می توان نظر مخاطب را نسبت به موضوعی به طور مثبت یا منفی دستکاری کرد. در مورد اول مخاطب ممکن است اینگونه برداشت نماید که حمید بر اثر فقر درگذشته است و در مورد دوم محتوای «فقر» برای جلوگیری از جبهه گیری منفی در مورد علت مرگ و یا شخص حمید حذف شده است. در واقع دیدگاههای Optimistic و Pessimistic براحتی قابل دستکاری و تغییرند.

Bias یا جانبداری: تقریبا می توان گفت که رسانه بدون Bias به ندرت یافت می شود. برای پی بردن به این موضوع باید در سابقه گردانندگان رسانه و محتوای آن کنکاش کرد. برای فرار از بایاس مخاطبان رسانه باید خطاهای منطق((Fallacy و خطاهای ذهن را شناخته و از آنها گریز نمایند. در زیر به چند نمونه از خطاهای منطق و ذهن انسان اشاره می کنیم:

1-     Fallacy of Argument against the Person: جبهه گیری در برابر فرد به جای افکار یکی از خطا های منطق کلاسیک بشمار می رود. مصرع اول از دیوان حافظ منقول از یزیدبن معاویه است."الا یا ایها الساقی ادر کاسا و ناولها".

2-     Strawman Fallacy: این خطای منطقی زمانی رخ می دهد که با تضعیف موقعیت شخص بحث کننده سعی در تضعیف یا رد اطلاعات داده شده توسط وی را فراهم میکنند.

3-     Suppressed (or Neglected) Evidence: جا انداختن یا حذف اطلاعات از خبر اصلی یکی دیگر از خطاهای رایج است. موردی که در قبل درباره مرگ حمید اشاره شد نمونه ای از این خطاست.

4-     :Appeal to Ignoranc این خطا زمانی رخ می دهد که گوینده ادعایی دارد مبنی بر اینکه خلاف آن ادعا را نمی توان اثبات کرد.

5-     Appeal to authority: یکی ازمهمترین خطاهایی است که در رسانه ها بسیار مشاهده می شود. برای مثال در تبلیغ خمیر دندان ممکن است که یک جراح مغز بسیار توصیه کند که استفاده از خمیردندان X برای دندانها بسیار مفید است و یا نظر سیاسی یک بازیگر معروف برای موضوعی خاص به استناد برده شود.

نظرات (0) کلیک ها: 3334

آنالیز رسانه

مقدمه

آنچه که بشر از مفاهیم پیرامونش درک می کند، ماحصل فرآیندی عظیم و پیچده از مبدا تولید اطلاعات تا مرکز پردازش ذهن بشری است. خروجی این سیستم، در یک دیدگاه کلی متشکل از رفتار فردی و اجتماعی پردازش کنندگان اطلاعات است. بشر آنگونه رفتار می کند که آموخته است.صحت و سقم این پروسه منوط به عملکرد صحیح ابزار رسانه و صحت عملکرد پردازنده (مغز انسان) دارد. اطلاعات به خودی خود تولید می شوند و در فضای اطلاعاتی پراکنده می شوند؛ اما آنچه که در جریان رسانش اطلاعات در شریانهای زسانه ای صورت می گیرد امری مهم و حیاتی است که در سری مقالات آنالیز رسانه به آن خواهیم پرداخت.

عموم جامعه از تغییر در خط و مشی شریان های اطلاعاتی عاجز و ناتوان هستند. اینترنت، روزنامه، مجله، کتاب، تلویزیون، رادیو, نمونه هایی از شریانهای اطلاعاتی هستند که هرکدام متناسب با گردانندگانشان، سیاست ها و خط مشی های انحصاری خویش را دارند. اگر شریانهای اطلاعاتی قصد تزریق موضوعی خاص را داشته باشد، هرگز با درخواست مخاطبان تغییر موضع نخواهد داد چرا که اساسا هر شریانی مجری دکترین و معماری سیاستگذاران آن است.

مهمترین نکته ای که در فضای آماج حملات اطلاعاتی وجود دارد اختیار (Freewill) و توانایی مخاطبان در درک و پردازش اطلاعاتی است که رسانه ها منتشر می سازند اعم از حقیقی, کذب, هدفمند و ... هرچه مخاطبان توانایی بیشتری در تمیز اطلاعات داشته باشند باعث افزایش پتانسیل های رشد فردی و اجتماعی جامعه خواهند بود.

امید است که این سری مقالات گامی هرچند کوچک در راستای اعتلای فرهنگ عمومی باشد.

عباس جهان پارسا

06/02/1393

نظرات (0) کلیک ها: 3358