بیش فعالی چیست؟

بیش فعالی چیست؟

اختلال کم‌توجّهی - بیش‌فعالی یکی از اختلالات رفتاری رشدی در کودکان می باشد که در زبان انگلیسی به آن Attention-deficit hyperactivity disorder یا به اختصار ADHD می گویند. کودکان مبتلا به این اختلال توانایی دقّت و تمرکز بر روی یک موضوع را نداشته، و غالبا فرآیند یادگیری در آنها نسبت به سایر همسالان کند تر است. یکی از کلیدی ترین علایم این اختلال فعّالیّت بدنی غیر معمول و بسیار بالا ست که کاملا مشهود و معمولا آزار دهنده است. از سایر علایم این اختلال می توان به فقدان توجه، فعّالیت بیش‌ازحد، رفتارهای تکانشی اشاره کرد. همچنین بسیاری از این کودکان، یک یا چند اختلال رفتاری دیگر نیز دارند لذا کودکان مشکوک به ADHD باید به دقت تحت نظر یک پزشک معاینه گردند.

اختلال کم‌توجّهی - بیش‌فعالی شایعترین اختلال رفتاری در سنین کودکی و بلوغ است، و حدود ۳٪ تا ۵٪ کودکان قبل از هفت سالگی به آن مبتلا می‌شوند. این اختلال اغلب در دوران ابتدایی برای کودکان و در هنگام بلوغ رخ می‌دهد. مهمترین نکته در خصوص این اختلال این است که با افزایش سن بسیاری از بیماران بهتر می‌شوند.

کودک بیش فعال

 

علل پیدایش اختلال بیش فعالی

با توجه به پیشرفتهای بسیاری که در علوم پزشکی صورت گرفته است، با این حال هنوز علت بروز اختلال بیش فعالی معلوم نیست، با این حال گمان می‌رود که این اختلال جزو بیماریهای چند عاملی با ریشه ژنتیکی باشد و همچنین عوامل محیطی نیز در پیدایش این اختلال دخیل است. عامل ژنتیکی این اختلال معمولا در پدران کودکانی که دچار بیش فعالی هستند وجود دارد اما عوامل محیطی نیز باعث افزایش علایم ADHD می گردد. این اختلال در پسران نسبت به دختران شایعتر است.

حتی استنشاق تحمیلی دود سیگار توسط مادر باردار، باعث اختلال در رفتار کودک می شود. استرس مادر هم با این موضوع ارتباط دارد. تحقیقاتی که در این زمینه انجام شده باینگر این است که این اختلال معمولا در خویشاوندان نزدیکاین افراد هم وجود دارد. برخی از تحقیقات مبنی بر این هستند که مصرف سیگار و الکل در دوران بارداری و همچنین استفاده از شیرین کننده های مصنوعی در ایجاد این اختلال دخیل هستند.

 

علایم بیش فعالی

معمولا اختلال بیش فعالی 3 علامت مهم دارد که عبارتند از:

کم توجهی (یا کم دقتی) در مسائل روزانه

بیش فعالیتی (یا فزون کنشی) در رفتارها

رفتارهایی که انگیزه بدون فکر و آنی دارند (رفتار تکانشی)

رفتار کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی معمولاً همراه با تحرک زیاد، بدون توجه و ناگهانی است. این کودکان اغلب کارها را نیمه تمام رها می کنند و  برای انجام امور روزانه تلاش ذهنی چندانی ندارند. در برخی موارد به علت فعالیت و به اصطلاح عامیانه « وول خوردن » های بیش از حد باعث کلافه گی در اطرافیان و بالاخص والدین خود می شوند.

اختلال بیش فعالی یکی از اختلالاتی است که پس رونده است و معمولا با افزایش سن فرد، از علایم اختلال کاسته می شود و فقط در پانزده درصد افراد پس از 20 سالگی علایم فروکش نمی کند. پس از سن 20 سالگی از شدت تحرکات کاسته شده و معمولا فرد بیشتر دچار بی قراری می گردد.

 

مشکلات افراد مبتلا به اختلال بیش فعالی

هر بیماری و اختلالی به تبع خود برای فرد مشکلاتی را نیز به همراه دارد. افراد دارای اختلال بیش فعالی معمولا از موارد زیر رنج می برند:

گم کردن پی در پی وسایل شخصی

اختلالات ارتباط میان فردی

نداشتن دقت و تمرکز بالا در انجام کارها

پر خوری و پر اشتهایی

اختلالات یادگیری مخصوصا اختلال در خواندن و نوشتن

افسردگی

زدن حرفهای ناگهانی که باعث رنجش دیگران می شود

 

راههای تشخیص بیش فعالی

اگر چه آزمون خاصی وجود ندارد که به طور قطع مشخص کند که فردی مبتلا به اختلال بیش فعالی می باشد، با این حال برخی از ابزارها و آزمون های پزشکی و روانشناسی وجود دارند که می توانند درجات بیش فعالی یک فرد را مشخص نمایند که از جمله آنها می توان به موارد زیر اشاره کرد:

نقشه مغزی QEEG

آزمون ارزیابی توجه و تمرکز کوتاه مدت COG

بسته ارزیابی اختلال بیش فعالی- نقص توجه CANTAB

آزمون ارزیابی توجه IVA

 

راههای درمان اختلال بیش فعالی

برای درمان اختلال بیش فعالی از ترکیب دارودرمانی و روان درمانی استفاده می کنند. در درمان دارویی از داروهای محرک عصبی از قبیل داروی متیل فنیدیتبا نام تجاری قرص ریتالین و دگزامفتامین استفاده می شود. همچنین داروهای غیر محرک مانند آتوموکستین که مهارکننده بازجذب نوراپینفرین است استفاده می شود. داروی ریتالین به این افراد کمک می کند تا تمرکز بیشتری داشته باشند و از تحرکات فیزیکی آنها می کاهد.

ریتالین

کاردرمانی، گفتار درمانیو درمان شناختی رفتاری، خانواده درمانی، مداخله در مدرسه، آموزش مهارتهای اجتماعی، آموزش مدیریت والدین و نوروفیدبک درمان‌های غیردارویی برای درمان بیش فعالی هستند. همچنین یکی از شیوه های جدید درمان برای کودکان بیش فعال استفاده از روش بازی درمانی است. در این شیوه کودکان با بیان مشکلاتشان در فرآیند بازی یاد میگیرند که مهارتهای شناختی و رفتاری خود را بهبود ببخشند.

از جمله بازی های درمانی متداول در ایران می توان به بازی های ببین و بگو (برای بهبود نقص توجه)، صورت‌های فضایی (برای بهبود نقص توجه)، مجموعه بازی کنترل خشم (برای بهبود کنترل تکانشگری و مدیریت هیجان خشم)، مجموعه بازی خویشتنداری (برای بهبود کنترل تکانشگری و مدیریت هیجانات) و کودک توانا (برای کاهش ترس از تزریق در کودکان مبتلا به دیابت نوع یک اشاره کرد.

 

مسئولیت های والدین

بدیهی است که مراقبت از کودکان بیش فعال نیاز به صبر، حوصله و تحمل پذیری بالاست. قبل از هر چیز باید مراقب خودتان باشید و دانش خود را در زمینه سلامت روان افزایش دهید. در صورتی که شما دچار مشکلات شوید هم خودتان و هم فرزند تان آسیب خواهند دید. سعی کنید بپذیرید که کودک یا نوجوان شما با یک مشکل دست و پنجه نرم می کند و بر بسیاری از رفتارهای خویش کنترل کافی ندارد.

سعی کنید کنترل رفتار کودک را به تدریج تقویت نمایید. برای مثال برای کنترل پذیری بینایی و تمرکز حواس کودک می توانید یکی از اشیای مورد علاقه کودک را آویزان کرده و تکان دهید. از کودک بخواهید که تا جایی که می تواند شی مورد نظر را با نگاه خود دنبال نماید. به تدریج زمان این کار را افزایش دهید و با هر بار موفقیت کودک در افزایش زمان تمرکز، کودک را تشویق نمایید.

کودکان بیش فعال به راحتی تمرکز حواس خود را از دست می دهند، لذا پیشنهاد می شود که تا حد امکان محیط خانه را ساکت و آرام نگهدارید. همچنین می توانید در ساعات خاصی از روز تمرین سکوت مطلق را با کودک انجام دهید. برای جذابیت این تمرین می توانید از بازی لال بازی استفاده نمایید. لال بازی هم باعث تقویت تمرکز بینایی و هم باعث آرامتر شدن کودک می گردد.

دقت کنید که هرچه زودتر با کودک تمرینات را شروع نمایید بهتر است. چرا که با نزدیک شدن به سن بلوغ و ترشح هورمونهای جنسی، پرخاشگری، عصبانیت و فرمان ناپذیری فرد بیشتر می شود.

کنترل گفتار در کودکان بیش فعال بسیار ضروری و پر اهمیت است. کودکان بیش فعال اغلب به دلیل عدم کنترل گفتار در بین همسالان خود ترد می شوند. این نکته برای رشد فردی و اجتماعی کودک بیش فعال تاثیر بسزایی دارد. کودک خود را آموزش دهید که جملات مثبت بگویید. به او یاد بدهید هر وقت خواست از کسی انتقاد کند، ابتدا چند ثانیه فکر کرده، جملات را در ذهن مرتب نماید. و هیجان خود را قبل از به زبان آوردن جمله ها کنترل نماید.

کودک یا نوجوان خود را به ورزش کردن ترغیب نمایید. یوگا و ورزشهای آرام بسیار تاثیر گذار هستند. همچنین سعی کنید کودکتان را ترغیب نمایید تا موسیقی های آرام را گوش کند.

 

راههای پیشگیری

قطعا پیشگیری بهتر از درمان است. اگر چه علل بروز بیش فعالی همچنان در هاله ای از ابهام قرار دارد، با این حال پژوهش های بسیاری وابستگی برخی از عوامل با اختلال بیش فعالی را نشان داده اند. در این میان مصرف الکل در دوران بارداری به عنوان یکی از عوامل ایجاد اختلال بیش فعالی است. لذا در دوران بارداری جدا از مصرف الکل خود داری فرمایید. همچنین دود سیگار، رنگ های خوراکی و آلاینده های صنعتی نیز ممکن است به جنین آسیب برساند و در دوران بارداری از این موارد نیز باید پرهیز کرد.

امتیاز کلی این مطلب (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه کنید.

ارسال نظر بعنوان میهمان

0
نظر شما به سامانه مدیریت ارسال شده است.
  • هیچ نظری یافت نشد